مرغ ماهیخوار

 
نقد رباعی امروز (1)
نویسنده : مرغ ماهیخوار - ساعت ٦:٢٩ ‎ب.ظ روز شنبه ٢۱ خرداد ۱۳٩٠
 


 

اگر بخواهیم به ساختار رباعی (که از قالب های کلاسیک ادبیات پارسی محسوب می شود) اجمالن بپردازیم می‌توان اینگونه اشاره کرد:

مصاریع و قوافی:

دارای 4مصراع می باشد که 3مصراع آن مقفا است به شکل زیر

 

__________________ ×

 

__________________ ×

 

__________________

 

__________________ ×

×  = قافیه (ردیف + قافیه)

وزن:

 

وزن اصلی:

 

 

 

_ / UU _ _ / UU _ _ / UU _ _       مستفعلُ مستفعلُ مستفعلُ فع

 

اختیارات:

 

 

 

_ /_ _ _ / UU _ _ / UU _ _           مستفعلُ مستفعلُ مفعولن فع

_ / UU _ _ / U _ U _ / UU _ _            مستفعلُ فاعلاتُ مستفعلُ فع

_ / _ _ _ / U _ U _ / UU _ _              مستفعلُ فاعلاتُ مفعولن فع

_ / UU _ _ / _ _ _ / UU _ _            مستفعلُ مفعولن مستفعلُ فع

_ /_ _ _ / _ _ _ / UU _ _              مستفعلُ مفعولن مفعولن فع

_ / UU _ _ / UU _ _ / _ _ _            مفعولن مستفعلُ مستفعلُ فع

_ /_ _ _ / UU _ _ / _ _ _              مفعولن مستفعلُ مفعولن فع

_ / UU _ _ / U _ U _ / _ _ _               مفعولن فاعلاتُ مستفعلُ فع

_ / _ _ _ / U _ U _ / _ _ _                 مفعولن فاعلاتُ مفعولن فع

_ / UU _ _ / _ _ _ / _ _ _              مفعولن مفعولن مستفعلُ فع

_ /_ _ _ / _ _ _ / _ _ _                مفعولن مفعولن مفعولن فع

 

کمتر از یک قرن پیش، پس از علی اسفندیاری (نیما یوشیج) تلاش‌هایی در راستای رهایی سراینده از بند قافیه و وزن عروضی شعر گردید که منجر به پدیدار شدن جنبش‌های متعددی در حوزه‌ی شعر گشت که از پر پرداخت‌ترین آن‌ها می‌توان به شعر سپید اشاره کرد که درآن، وزن از عروض کهن به هارمونی و وزن درونی مبدل شد. به نظر نگارنده شاید آنچه که باعث اقبال قالب رباعی با وجود کلاسیک بودنش درمیان فرم‌های نوتر گردید تعدد اختیارات وزنی آن است که می‌تواند در یک رباعی 4مصراعی از 4اختیار وزنی بهره برد که آن را از یک نواختی و خسته کنندگی وزن عروضی تا حدودی مبرا می‌کند و دیگری کوتاهی این قالب می‌باشد که شاید انسان امروزی همانگونه که به داستان‌های مینی مال روی آورده در شعر نیز به طرح، سپید کوتاه، رباعی، ترانک و ... دید بیشتری دارد.

 

اما آنچه که از دید نگارنده آسیب رباعی در دوره‌ی ما می باشد چند نکته است:

 

*حضور 3مصرع قافیه‌دار در کنار 1مصرع بدون قافیه، بار وزن کناری را سنگین می‌کند که اگر ردیف هم داشته باشد 3تکرار یک کلمه (و اگر ردیف بیشتر از یک کلمه باشد...!) بخش زیادی از رباعی را پر خواهد کرد و گوش مخاطب پر از وزن عروضی و وزن کناری خواهد شد.

 

*بین رباعی نویسان جدید آنچه که به چشم می‌خورد از آخر نویسی است. بدین معنا که سراینده ابتدا مصراع چهارم را می‌نویسد که احتمالن دارای یک کشف زیباست سپس 3مصراع دیگر را پر می‌کند که این گاهی آنچنان مشهود است که در ذهن مخاطب از تمام رباعی با کوتاهی آن فقط مصراع آخر باقی می‌ماند.

 

*ریتم یکنواخت بندها از دیگر آسیب‌های رباعی در میان مخاطبین دقیق‌تر امروزی است. خصوصن مصراع نخست و دوم که معمولن هم از لحاظ ریتم جمله بندی یکسان‌اند هم از لحاظ معنایی به یک مفهوم اشاره می کنند که قافیه و ردیف در انتهای مصراع مزید بر علت می‌گردد.

 

به نکات بیشتری می‌توان اشاره کرد و با این حال که از ابتدا سعی در پرداخت اجمالی داشتم سخن به درازا کشید.

 

البته سعی خواهم نمود در نوشتار دیگری راهکارهایی را برای کاهش این آسیب‌ها که به شخصه طی سال‌هایی که به نوشتن رباعی مشغول بوده‌ام بدان دست یافته‌ام با مخاطبین عزیز به اشتراک بگذارم.

 

تمام آنچه که در این نوشتار با آن روبرو بودید دید شخصی نگارنده بوده و قطعن دیگرانی خواهند بود که نظراتی دیگرگون داشته باشند پس شما نیز نظرتان را به اشتراک بگذارید.

 

 

چهار رباعی دیگر